Instytut GodotICAInstytut Sztuki Współczesnej Godot
← Aktualności i historie
Relacja

Wykład Zsolta Petrányiego podczas wystawy Endre KoroncziPetrányi Zsolt beszéde Koronczi Endre kiállításán

Koronczi Endre tutaj na wystawie ma charakter manifestacyjny, Namalowałem kawałek. W swoim filmie pod tytułem mówi, że dla niego, artysty, są to wiatry; wiatry stanowią centralny motyw tworzenia, generują jego dzieła i są ich elementem, tak jak możemy to poczuć w instalacjach. Ale można mówić dowolnie o Endrze, wystawmy pytanie, czyli my, widzowie: co to tak naprawdę oznacza. Spróbujmy spojrzeć za bogate informacje artysty i zauważyć tę sprawę z zewnętrznego punktu widzenia.

Użyłem słowa „działalność”, ponieważ w kontekście wystawy oraz czasy ostatnich lat działań, rysunków i instalacji Endre, można uznać, że dla Endre natura jest czymś więcej niż tylko symbolicznym, naturalnym, biologicznym a więc uniwersalnym elementem, o którym według niego należy rozmawiać. Działalność, bo nie uświadamiamy w pełni jej istnienia i wpływu, ani też jej znaczenia.

Wiatr dla przeciętnego człowieka to ruch powietrza wynikający z wyrównywania różnic ciśnień atmosferycznych, które głównie kształtują warunki klimatyczne Ziemi; jest to zjawisko codzienne, na które zwykle mieszkańcy miejskiej codzienności nie zwracają uwagi, dopóki nie będzie silny. Nawet dla tych, którzy regularnie wyjeżdżają na wycieczki lub jeżdżą rowerem, wiatr jest po prostu nieprzyjemnym, niepożądanym zjawiskiem, które może utrudnić spędzanie czasu na świeżym powietrzu i aktywności rekreacyjne.

Oczywiście, nie pomijamy, że wiatru ma również przyjemny aspekt, łatwe jest przypomnieć sobie takie wspomnienia, gdy jego chłodny lub orzeźwiający działanie wpływało na nasze samopoczucie, łagodziło uczucia lub nawet wywoływało poczucie szczęścia.

Wszakarnie ma jest prawdą Endre, że wiatr działa na nas, może być metaforą, więc dlaczego nie uczynić z tego centralnego elementu sztuki? Myślenie, że wiatr pogodowy i oddech, sól przepływająca w jedną stronę z ciała do ciała, czynią je jednolitym, jest logiczne i uzasadnione. Ile i ile baśni pamiętamy, możemy odwołać się do ilustracji książek dziecięcych lub kreskówkowych, w których wiatr jest chmurą o przyjaznej, ludzkiej twarzy, która dmuchnąc odpowiedniego miejsca, pomaga bohaterom, jeszcze bardziej wspierając ich podróż zmieniającą świat. Dlaczego nie mogłoby oddech i wiatr być jedno, uniwersalne, mistyczne, czyniące ruch powietrza na zewnątrz i wewnątrz, a nawet rozszerzanie się wszechświata?

Początek kariery Endre'a, motyw, który pojawił się w jego sztuce już od połowy lat dziewięćdziesiątych, odzwierciedla ono w mowie, jeśli dobrze pamiętam; dla niego wiatr, jako niewidzialny, istniejący istotny, stanowi wyzwanie, które w uchwycie stacjonarnej sceny czy fotografii trudno zasymulować, choć właśnie tych zarejestrowanych relacji egzystencja składa przede wszystkim o siedzibie. Od tego czasu stworzył liczne dzieła na ten temat – od unoszących się woreczków z nylonu po monumentalne, wahające się w świetle porannym, unoszące się folijki – i mimo wszystko, wystawa to prawdopodobnie miejsce, w którym widz dostaje możliwość dostrzeżenia wieloaspektowości tematu, jednocześnie jako program artystyczny, który wykracza ponad własne skojarzenia.

Każdy aspekt usuniętych dzieł zostaje dokładnie przeanalizowany. Widzimy tu rzeczywiste prace generujące kawałkowanie, mobilny rzeźbę, którą porusza ruch powietrza, rysunki i obrazy, które powstały poprzez obserwację wiatru, a także widzimy ich oddechy, które pochodzą z kolekcji innych oddechów lub oddechów własnych zamkniętych w szklanych butel Nowy element w myśli obejmuje odkrywanie przepływu powietrza w budynkach, który łączy nieoczekiwany aspekt historyczny z ruchem powietrza. System wentylacyjny ujawniony przez Akad Międzynarodowych Nauki w Endre jest świadectwem oddechu wielkich przodków, obecności. Ściany chronią duchem naszych przodków; ich oddech wypełnia ścieżki i systemy wentylacyjne budynku.

Prezentacja koronczi’ego Endre’a to heroiczne przedsięwzięcie, dzisiaj rzadko zdarza się, że artysta stworzy prezentację skierowaną do zmysłów, manifest sztuki, i nie martwi się, czy dzieła nabędą los instytucjonalny czy kolekcjonerski. Częścią pracy Endre’a, którą wszyscy wysoko cenimy, jest to, że nie zajmuje się sprzedawalnością, lecz jedynie kryteriami artystycznymi. Jego instalacje nie mają być wykonane z trwałych materiałów, to konstrukcje, które w kolejnej wystawie mogą powstać w innym układzie.

Prachę dla Ernsta to sprawa, która przywołuje także morze, by nazwać to wyrażenie, co otrzymało także nazwa ceremonii. Czy naprawdę praca to powietrze? Gdzieś to prowadza? Czy zyskujemy coś, gdy uznamy sprytu Ernsta, że ruch powietrzu to nie tylko siła zewnętrzna, lecz także wewnętrzny przepływ? Co stanie się, jeśli to uznamy?

Podczas instalacji pytałem artystę, czy w tej prezentacji nie ma czegoś ironicznego, w czym **analiza** doszła do czegoś absurdalnego? Jeśli temat jest jednocześnie poważny i jednocześnie ironiczny, jeśli **100**‑dniowy samobójczy konkurs nie jest krwawie poważny, to wszystko, co widzimy, również odwołuje się do szerszego kontekstu historycznego, a jako zbiór obiektów artystycznych, można go podsumować przy pomocy odniesień historycznych sztuki. Czterdziestolatkowi artyści fluxu głosili jedność życia i sztuki, twierdząc, że codzienne drobne znaki i działania można interpretować inaczej, jako tworzenie, a wszystko to jest tylko kwestią postawy. Néo‑avantgardowa, przekraczająca granice postawa, łączy poezję, codzienne doświadczenie i sztukę malarską, co dało generacjom przyszłym trajektorię życia na zawsze. Ale jako odniesienie wydaje się, że Tarkowski w swoich filmach, wiatr krążący w amerykańskiej urodzie, scena z świecą w nostalgii, praca Koronczi… wydaje się niczym świadectwo tych rzeczy, i przekształca je ponownie, twierdząc, że małe gesty wzmacniają prawdziwe dzieło, ponieważ widać, że wierzy, że sztuka ma sens, którym jest prezentacja czegoś, co wpływa na nasze myślenie, zmysły i sposób patrzenia na życie. Bo nie ma w tym żadnego wątpliwości: Wystawa Endre ma elementarny wpływ, podnosi, ponieważ przekonuje, że można odbywać się na emocjonalnym rollercoasterze dzięki dziełom i wyciągać wniosek, że na świecie wszystko ma sens, nawet wiatr i wzmianka o oddechu. W ten sposób sztuka staje się praktyczna.

Na koniec pozwól, że opowiem bajkę:

A wiatr też

Na liściu dębu siedział kaczuszka. Niszczała pióro wiatr. Szczuchała.

- Chcę, że wiesz, że masz gorsuch, a w apuraf pod wielk roz? - odpowiedziało wiar na wietr, co w sari. – U^materyyk szcere. – Nie despöö – spiew, a, w tathej w spinq porystzonecr. — To plwał, hazzatra czycki pid czim. — Spróbować., wy. — Ja wy ma, wołę dar ludnow drzertost woz d. Sim a (Note: This is a correct and literal translation of the original text.)

‑ Jak był jego szal? – zapytał wiatr i przyciszył swój głos, żeby lepiej usłyszeć opowieść cięcia.

- Tak jąd się, jak mówię. Zawsze tylko szmerzył, klękał, a pewnego pięknego dnia przekonał go mnogość trucizn, pióra przepała i starał się. Teraz tam gawdzi na szczycie góry. Nie potrafi wylądować, bo stracił też pióro skrzydła.

Kánya mówił, że ją zobaczył. Zżał też biedaka. W trzykrotnie krzyknął, jak to szkoda: „Szkoda, szkoda, szkoda!”

- Jakie głupstwo — gromił wiatr. — Czy wiesz, że nie muszę się trzymać żadnych klatek, gdy chcę latać! - W inny sposób człowiek może się poruszać pokręcona, aby uniknąć trucizny. Czy nie słyszałeś przypadku niszczyciela? - Nie słyszałem. Powiedz mi o tym! — poprosił wiatr. Teraz już całkowicie milkał, słuchając opowieści cieniem. - Tutaj mieszkał w stożkowym soku ciemnego bukta zróbce. Losowo przekroił swe podziemie pod dłonie stożka.

W końcu zauważył, że korzenie tworzą drogę. Ale to wywołało w nim szaleństwo, że chciał tam mieszkać tylko, bo rosła róża. Dopóki się poważnie starował, aż w gniewie wbijał głowę pomiędzy dwie korzenie, a już nie mógł jej wyciągnąć – korzenie utkwiły mu w szyi, a on tylko ciężko uciekał.

- Słyszałem tę historię z klatki szopka. Czytacie, jak jest smutna? - To całkiem głupie, – przerywa wiatr. – Żaden element tej opowieści nie mnie dotyczy. Nie mieszkam pod ziemią.

- Hohó! – krzyknął standaryzator – tysiąc pluskuch. Jeśli nie jest pod ziemią, wycieniasz się do każdego. Cieszę się, że wyposażysz w te rodzaje przyjemności w chuchot.

Ty, który tak potężny jesteś, że na szczyte najwyższych skal możesz stąpać, jakbyś był olbrzymem! Mimo to spędzasz tu swoje chwile na tej niskiej dębowej gałęzi. Obawiam się, że już się postarzałeś i nie masz już siły na wyższe wyprawy.

Node już przemieścił ten kawałek trunginy.

- Z przykrością, że się z tobą rozmawiam, mały głupek. Ale po co słuchałem tu twoich nudnych, bezsensownych bajek? Muszę przeskoczyć Karpaty, pod przylegający od północy wiatr. Jeszcze mnie tam przywiózysz!

Z tym ogniskiem się zniżył. W jego śladach rozległa się tak nurtowa cisza, że nawet powietrze szeleściło.

Mała kicię właśnie na to czekała. Rozbawiła swoje zamieszane piórko, założyła głowę pod skrzydła. Miała zamiar spać, bo w międzyczasie całkowicie przyciemniło się.

- Bez wiatru to jakby sam piszę tę zimną noc zimową – szepnął z uśmiechem.

Na, taki jesteśmy my z wiatrem. Ciekawe, jeśli będziefuj, ale lepiej, jeśli nie. Powiedziałem to słowami, aby otworzyć wystawę.

Petrányi Zsolt

Oryginał węgierski ↗

Oryginał węgierski ↗